Između poprečnoprugastih ekstrafuzalnih vlakana nalaze se intrafuzalna vlakna, koja se na krajevima stanjuju i pričvršćuju za glikokaliks okolnih ekstrafuzalnih vlakana. Kontrakcijom ekstrafuzalnih vlakana mišić se skraćuje, dok kontrakcija intrafuzalnih vlakana u mišišćnom vretenu osigurava informaciju o stanju samog mišića.

Mišićno vreteno

Svako mišićno vreteno sastoji se od 3 do 12 malenih intrafuzalnih vlakana. U središnjem dijelu malenog intrafuzalnog vlakna nema aktinskih i miozinskih niti pa se prema tome ovaj središnji dio vlakna ne kontrahira kad se kontrahiraju njegovi krajevi, već djeluje kao senzorički receptor. Receptorski dio mišičnog vretena je upravo taj njegov središnji dio odakle polaze senzorička živčana vlakna .

U receptorskom podrucju mišičnog vretena nalaze se dvije vrste senzoričkih završetaka:

• primarni završetak (anulospiralni završetak) - u samom središtu receptorske regije, debelo senzoričko vlakno koje obavija središnji dio svakog intrafuzalnog vlakna (vlakna tipa Ia promjera 17 µm)
  
• sekundarni završetak (vitičasti završetak) - inerviraju receptorsko područje s jedne strane primarnog završetka, tj. na polovima vretena (vlakna tipa II promjera 8 µm)
  

Motornu inervaciju mišićno vreteno prima preko gama eferentnih motoneurona koji u žvačne mišiće dolaze iz različitih dijelova CNS-a, za razliku od ekstrafuzalnih vlakna koja su opskrbljena alfa živčanim vlaknima.
Postoje dva načina stimulacije aferentnih vlakana mišićnih vretena, a to su generalizirano istezanje cijelog mišića i kontrakcija intrafuzalnih vlakana putem gama eferentnih vlakana.

1- aferentna vlakna tipa II, 2- aferentna vlakna tipa Ia, 3- eferentna gama vlakna, 4- eferentna alfa vlakna, 5- intrafuzalna vlakna, 6- nuklearne vrećice intrafuzalnih vlakana, 7- lančana nuklearna intrafuzalna vlakna, 8- kapsula mišićnog vretena, 9- ekstrafuzalna vlakna

Motorna jedinica

Motorna jedinica je osnovna komponenta neuromuskularnog sustava. Ona se sastoji od brojnih mišićnih vlakana koja inervira jedan motorni neuron. Svaki se neuron s mišićnim vlaknom sastaje na završnoj motornoj ploči. Dolaskom impulsa do završne motorne ploče započinje oslobađanje male količine acetilkolina, što započinje proces depolarizacije mišićnog vlakna, odnosno skraćivanja ili kontrakcije mišićnih vlakana. Ovisno o funkciji motorne jedinice, varira i broj mišićnih vlakana koja su inervirana jednim motornim neuronom. Što je manje mišićnih vlakana na motorni neuron, pokret je precizniji. Relativno nizak omjer mišićnih vlakana na motoneuron ima donji lateralni pterigoidni mišić, te je stoga sposoban precizno podešavati duljinu potrebnu za prilagodbu horizontalnim promjenama u položajima mandibule. Nasuprot tome maseter posjeduje velik broj mišićnih vlakana na motoneuron što je u skladu s njegovom grubljom funkcijom osiguravanja sile potrebne za mastikaciju.

ŽVAČNI MIŠIĆI

Maseterični mišić

Četvrtast je mišić koji se hvata na zigomatični luk i lateralno i dolje na ramus mandibule sve do područja drugog molara. Dijeli se na površinski dio i duboki dio. Kontrakcijom masetera mandibula se diže i zubi dolaze u kontakt. Površinski dio mišića sudjeluje u protruziji. Duboki dio pri protruziji stabilizira kondil. Svojom snagom omogućuje efikasno žvakanje.

Temporalni mišić

Velik je i jak mišić koji se široko i lepezasto hvata na temporalnoj kosti, prolazi ispod zigomatičnog luka i završava na koronoidnom nastavku i prednjem rubu ramusa mandibule. Prema smjeru pru anja vlakana i funkciji moguće ga je podjeliti na tri dijela: prednji, srednji i stra nji. Pri kontrakciji temporalnog mišića donja čeljust se diže i zubi dolaze u kontakt. Ako se kontrahiraju samo pojedini dijelovi temporalnog mišića mandibula slijedi smjer njihova pružanja: prednji dio mišića vertikalno diže mandibulu, srednji dio mišića diže i retrudira mandibulu, stražnji dio retrudira mandibulu (oko djelovanja ovog dijela mišica postoje stanovite kontraverze!). Osnovna mu je funkcija poziciooniranje mandibule u prostoru i zatvaranje čeljusti.

Pterigoidni lateralni mišić

Zajednički je naziv za funkcionalno dva razdvojena mišića - gornji i donji lateralni pterigoidni mišić. Donji mišić započinje u pterigoidnoj udubini i pruža se prema natrag i gore hvatajući se za vrat kondilarnog nastavka. Obostrana kontrakcija povlači kondile prema naprijed i protrudira mandibulu. Jednostrana kontrakcija pomiće mandibulu u laterotruzijskipokret u suprotnu stranu od one koja se kontrahirala. U sprezi sa otvaračima usta stablizira kondile uz artikulacijsku kvržicu. Gornji lateralni pterigoidni mišić hvata se na infratemporalnoj izbočini i velikom krilu sfenoidne kosti zatim se pruža gotovo horizontalno prema natrag i van i hvata se na prednju medijalnu površinu artikulacijskog diska i vrat kondila. Tijekom otvaranja usta mišić ostaje inaktivan, aktivira se tek s aktživacijom mišića zatvarača, naročito pri maksimalnoj interkuspidaciji i jakom zagrizu. Pri toj kretnji povlači disk i kondil prema naprijed i medijalno. Detaljnija uloga tog mišića objašnjenja je u poglavlju koje se bavi kretnjama mandibule.

Pterigoidni medijalni mišić

Hvatište mu je u istoimenoj udubini. Usmjeren je prema dolje i straga i hvata se na medijalnu površinu mandibularnog kuta (angulus mandibule). Kontrakcija mišića podiže zube i dovodi ih u kontakt te također protrudira mandibulu. Unilateralna kontrakcija dovodi do mediotruzivnog pokreta mandibule.

Digastrični mišić

Iako primarno nije mišić žvakač ima veliku ulogu u kretnjama mandibule. Funkcionalno i anatomski podijeljen je na dva trbuha - prednji i stražnji. Stražnji trbuh počinje na mastoidnom nastavku te je usmjeren prema naprijed - dolje i prema medijalnoj liniji te se tetivom hvata na hiodnu kost. Ta tetiva ujedno je i početak prednjeg trbuha. Prednji trbuh hvata se na lingvalnu površinu prednjeg dijela tijela mandibule. Kontrakcija mišića u cijelosti, uz fiksiranu hioidnu kost, otvara usta.